مدل سازی روابط اکوژئومورفیک در حوضه های رودخانه ای تالش
به گزارش سی دی دریا، پژوهش جدید یک محقق دانشگاه محقق اردبیلی، با بررسی ۳۰ سال تغییرات پوشش جنگلی در حوضه های رودخانه ای تالش، مناطق مستعد جنگل زدایی و دلایل تأثیرگذار بر کیفیت آب را شناسایی کرده است.
به گزارش سی دی دریا به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری، فهیمه پورفراش زاده در رساله دکتری خود با راهنمایی عقیل مددی در دانشگاه محقق اردبیلی، پژوهشی با عنوان «تحلیل و مدل سازی روابط اکوژئومورفیک در حوضه های رودخانه ای تالش» انجام داده است.
پورفراش زاده ضمن اشاره به اهمیت مدیریت جامع حوضه های آبخیز اظهار داشت: در سالهای اخیر، تغییرات محیط زیستی و نابسامانی های گسترده در حوضه های آبخیز کشور، لزوم شناخت دقیق تر روابط میان اجزای مختلف طبیعت را افزایش داده است. در این مطالعه تلاش شد با نگاهی بین رشته ای ارتباط میان سه عنصر مهم شامل زمین، پوشش گیاهی و منابع آب در حوضه های آبخیز تالش در شمال غرب ایران بررسی شود.
وی اضافه کرد: منطقه تالش به علت برخورداری از جنگلهای پرارزش هیرکانی و همینطور تغییرات قابل توجه محیطی، ظرفیت مناسبی برای مطالعه روابط متقابل میان پوشش جنگلی، خصوصیت های زمین و منابع آب دارد. هدف اصلی پژوهش، شناسایی مناطق مستعد جنگل زدایی، بررسی تاثیر پوشش جنگلی بر آب و خاک و همینطور تعیین نقش خصوصیت های ژئومورفولوژیک در کیفیت آب رودخانه ها بود.
این پژوهشگر با تشریح روش پژوهش اظهار نمود: برای انجام این مطالعه، مجموعه ای از داده ها شامل نقشه های توپوگرافی و زمین شناسی، تصاویر ماهواره ای در ارتباط با یک دوره ۳۰ ساله و همینطور داده های در ارتباط با حجم و کیفیت آب رودخانه ها در یک دوره ۱۰ ساله مورد استفاده قرار گرفت. سپس با سودجستن از روشهای آماری و نرم افزارهای تخصصی، روابط میان شکل زمین، پوشش جنگلی و خصوصیت های آب در حوضه های مورد مطالعه تحلیل و مدل سازی شد.
وی افزود: نتایج بررسی تصاویر ماهواره ای نشان داد از مجموع حدود یک هزار و ۹۹۳ کیلومترمربع از حوضه های مورد مطالعه در تالش، حدود ۹۰ کیلومترمربع، معادل ۴.۵ درصد، طی ۳۰ سال قبل گرفتار جنگل زدایی شده است.
پورفراش زاده اضافه کرد: بررسی ها نشان داد احتمال بروز جنگل زدایی در بعضی مناطق بیشتر است. این مناطق به طور عمده شامل نواحی کم ارتفاع و دره ها، زمینهای کم شیب و نسبتاً هموار، بخش های پایین دست حوضه و مناطق خشک تر و کم رطوبت هستند. شناسایی این مناطق می تواند در اولویت بندی اقدامات حفاظتی و مدیریت منابع طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.
وی ضمن اشاره به نقش پوشش جنگلی در کنترل جریان آب اظهار نمود: نتایج پژوهش نشان داد هرچه میزان پوشش جنگلی در حوضه بیشتر باشد، جریان سریع آب و رواناب سطحی کاسته می شود. جنگل با افزایش توان نگهداری و نفوذ آب در خاک، مانند یک اسفنج طبیعی عمل می کند و می تواند ایجاد جریان های سریع و وقوع سیلاب های شدید را کم کند.
این پژوهشگر افزود: با وجود نقش برجسته جنگل در کنترل رواناب، در این مطالعه رابطه مشخص و معناداری میان میزان پوشش جنگلی و مقدار رسوب رودخانه ها مشاهده نشد. این مساله نشان میدهد فرایند رسوب دهی می تواند تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل مختلف محیطی و ژئومورفولوژیک قرار داشته باشد.
پورفراش زاده ضمن اشاره به ارتباط میان جنگل و کیفیت آب اظهار داشت: بررسی داده های کیفیت آب نشان داد در حوضه هایی که پوشش جنگلی بیشتری دارند، میزان مواد محلول در آب، همچون شاخص هایی مانند TDS و EC، کمتر است. این مساله مبین ارتباط پوشش جنگلی بیشتر باکیفیت بهتر آب است.
وی اضافه کرد: برپایه نتایج مدل سازی، در بیشترین حالت حدود ۴۰ درصد از تغییرات کیفیت آب را میتوان با میزان پوشش جنگلی توضیح داد. این یافته نشان میدهد پوشش جنگلی یکی از فاکتورهای مؤثر بر کیفیت منابع آب سطحی است، هرچند عوامل دیگری هم دراین خصوص نقش دارند.
این پژوهشگر ضمن اشاره به نقش خصوصیت های زمین در کیفیت آب اظهار نمود: میان خصوصیت های ژئومورفولوژیک و کیفیت آب هم روابط قابل توجهی مشاهده شد. در بعضی حوضه ها که دارای وسعت بیشتر، ارتفاع بالاتر، شیب کمتر و زمینهای هموارتر، رودخانه های طولانی تر و شبکه زهکشی متراکم تر بودند، کیفیت آب نامطلوب تری مشاهده شد.
وی افزود: نتایج مدل سازی نشان داد در بعضی مدلها، خصوصیت های ژئومورفولوژیک توانستند تا حدود ۹۸ درصد از تغییرات کیفیت آب را توضیح دهند. این نتیجه مبین اهمیت بسیار زیاد خصوصیت های شکل زمین در تعیین شرایط کیفی منابع آب در حوضه های رودخانه ای است.
پورفراش زاده اضافه کرد: نتایج این تحقیق نشان میدهد زمین، پوشش گیاهی و آب سه جزء به هم پیوسته از یک سامانه طبیعی هستند و تغییر در هر یک از آنها می تواند بر عملکرد دو جزء دیگر اثر بگذارد. جنگلها علاوه بر نقش مهم در کنترل رواناب و کاهش خطر سیلاب، در حفظ کیفیت آب و پایداری اکوسیستم هم مؤثر هستند و خصوصیت های زمین هم می تواند نقش تعیین کننده ای در کیفیت منابع آب داشته باشد.
وی ضمن اشاره به اهمیت نتایج برای مدیریت محیط زیست اظهار داشت: دخالت های انسانی می توانند تعادل این روابط را برهم زنند. به این جهت، شناسایی مناطق حساس که در آنها احتمال جنگل زدایی، کاهش کیفیت آب یا افزایش دبی و رسوب رودخانه وجود دارد، اهمیت زیادی دارد.
این پژوهشگر اشاره کرد: مناطق شناسایی شده به عنوان نقاط حساس باید در برنامه های مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست مورد توجه ویژه قرار گیرند. صیانت از پوشش جنگلی، مدیریت صحیح کاربری زمین و پرهیز از ساخت وساز و بهره برداری بی رویه در این مناطق می تواند به حفظ عملکرد طبیعی حوضه های آبخیز کمک نماید.
وی در آخر اظهار نمود: یافته های این تحقیق همینطور نشان داد حوضه های کوچک تر می توانند رفتار طبیعی روابط میان پوشش گیاهی، زمین و فرآیندهای رودخانه ای را بهتر نمایان کنند و از این نظر، مکانهای مناسبی برای مطالعات آینده در رابطه با ارتباط پوشش گیاهی و فرآیندهای رسوب دهی به شمار می روند. نتایج این مطالعه می تواند مبنایی برای شناسایی مناطق حساس و تدوین برنامه های دقیق تر صیانت از جنگلهای هیرکانی و مدیریت پایدار منابع آب در حوضه های رودخانه ای تالش باشد.
منبع: سی دی دریا
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب